Eindejaarsgroet

Samenwerken in een netwerk als dé oplossing voor complexe vraagstukken? Uit onderzoek blijkt dat dit gemakkelijker is gezegd dan gedaan. Daan Westra, universitair docent Management & Organisatie van Zorg aan de vakgroep Health Services Research en unitleider van de Academische Werkplaats Duurzame Zorg aan de Universiteit Maastricht, doet onderzoek naar samenwerkingen in de zorg, onder meer in Limburg. “Een netwerk is de meest moeilijke organisatievorm. Je hebt namelijk te maken met autonome organisaties met elk hun eigen belangen.” Waarom dan toch netwerken in de zorg? “De problemen zijn te groot en complex om als individuele organisaties op te pakken”, stelt Westra vast. “Bovendien, samenwerking is weliswaar lastig, maar zeker niet onmogelijk. Uit de literatuur blijkt dat – mits aan bepaalde randvoorwaarden wordt voldaan – netwerken beslist goede resultaten kunnen bereiken. De belangrijkste voorwaarde is dat er een duidelijke gemeenschappelijke opgave moet liggen, uitgewerkt in zo concreet mogelijke doelen. Kijk, met de stelling ‘we willen de gezondheidszorg toegankelijk houden’, kan geen enkele organisatie het oneens zijn, maar wat betekent het concreet? Je moet de discussie dan dus voeren over zaken als: wat verstaan we onder toegankelijk? Voor wie? Welke diensten horen daarbij? Daarnaast is een duidelijke governance en heldere beslissingsprocessen onontbeerlijk. Uit onderzoek blijkt dat als een netwerk uit meer dan zeven tot tien organisaties bestaat, het lastig wordt om alle besluiten gezamenlijk te nemen. Het advies is dan te kiezen voor een governancestructuur met één partij die de coördinatie op zich neemt of het oprichten van een aparte netwerkorganisatie die namens alle leden besluiten kan nemen. De deelnemers aan een netwerk moeten bovendien veel investeren in onderling vertrouwen en goede interpersoonlijke relaties, want dat is de basis.” Kennissessie Begin dit jaar organiseerde Westra op verzoek van ZorgConnect een kennissessie voor bestuurders en programmamanagers. In deze ‘benen op tafel-sessie’ werd de praktijk van het netwerk gespiegeld aan de inzichten uit de wetenschap. Doel: effectief samenwerken bevorderen. Deelnemers kregen praktische handvatten, bijvoorbeeld over het belang van het benoemen van wie er aan tafel zit (membership), hoe divers het netwerk moet zijn, governance en effectieve organisatie van besluitvorming. De kracht van ZorgConnect Wat ziet Westra als de kracht van ZorgConnect? “Uit onderzoek blijkt dat ‘opgelegde’ netwerken vaak minder succesvol zijn dan netwerken die bottom-up ontstaan en groeien. ZorgConnect heeft al een geschiedenis van samenwerken en vertrouwen én voldoet aan de gewenste schaalgrootte (zorgkantoorregio). Een tweede kracht is dat het netwerk bestaat uit allemaal VVT-organisaties en er een duidelijke focus is op innovatie in de ouderenzorg via de vastgestelde projecten en werkwijzen. Er is dus sprake van een helder vertrekpunt en concrete doelen.” Volgens Westra ligt de uitdaging van het ZorgConnect netwerk vooral in de verdere positionering als motor voor innovatie in de ouderenzorg. “ZorgConnect kan hét platform worden waarlangs de VVT-sector innovatieve ideeën aandraagt en gezamenlijke stappen zet richting toekomstbestendige ouderenzorg.” Succes begint bij een gedeelde ambitie Een van de belangrijkste lessen uit Westra’s onderzoek is dat een netwerk alleen effectief kan zijn als alle betrokken partijen een heldere gezamenlijke opgave hebben. “Veel netwerken blijven hangen in abstracte doelen zoals ‘de zorg moet beter’ of ‘de zorg moet toegankelijk blijven’. Daar is niemand op tegen, maar wat dat concreet betekent, blijft vaak onduidelijk. Juist dat moet je samen scherp krijgen.” Goede samenwerking vraagt structuur Naast een gedeeld doel is het belangrijk om het netwerk goed te organiseren. Uit onderzoek blijkt dat als een netwerk uit meer dan zeven tot tien organisaties bestaat, het lastig wordt om alle besluiten gezamenlijk te nemen. Westra adviseert dan om te kiezen voor een duidelijke governance-structuur: één partij die de coördinatie op zich neemt of het oprichten van een aparte netwerkorganisatie die namens alle leden besluiten kan nemen. Samen leren en ontwikkelen In een sessie met ZorgConnect vertaalde Westra samen met collega’s wetenschappelijke inzichten naar de praktijk. Deelnemers kregen praktische handvatten, bijvoorbeeld over het belang van het benoemen van wie er aan tafel zit (membership), hoe divers het netwerk moet zijn, en hoe je besluitvorming effectief organiseert. Ook werd stilgestaan bij de vraag hoe ZorgConnect zich wil positioneren: als subsidieloket of als motor voor innovatie in de ouderenzorg. Westra: “Als je echt samen wilt innoveren, moet je duidelijk maken wat je als netwerk samen kunt bereiken dat je afzonderlijk niet kunt.” ZorgConnect heeft volgens Westra sterke uitgangspunten. “Ze werken op het niveau van de zorgkantoorregio, er is vertrouwen en er is een samenwerkingsgeschiedenis.” De grootste uitdaging zit in het formuleren van een duidelijke stip op de horizon. “Wat is het gezamenlijke doel, waar committeert iedereen zich aan? Pas dan kun je echt effectief samenwerken.”

Leren over reablement als gedachtegoed en interventieaanpak én met en van elkaar leren hoe reablement geborgd kan worden in teams. Dat streeft de leergemeenschap Reablement van ZorgConnect Zuid-Limburg na. Deze leergemeenschap, die onderdeel is van het project Het ZELF-programma van ZorgConnect Zuid-Limburg, heeft deelgenomen aan een bijeenkomst van het landelijke ZonMW reablement leernetwerk.   Het ZonMW reablement leernetwerk bestaat uit vier landelijke koploperorganisaties plus ouderenorganisaties die reablement als preventieve aanpak in projecten inzetten. Tijdens de bijeenkomst in Utrecht presenteerden de verschillende organisaties voorbeelden van reablement interventies en diensten en producten die bijdragen aan preventie. De reacties op deze bijeenkomst zijn onverdeeld positief. “Ik heb vooral ontdekt dat er zoveel meer mogelijkheden zijn dan ik dacht. Ik had nooit aan reablement gedacht in de zin van preventie. Ontzettend leerzaam. Dit inspireert om na te denken over de verdere inzet van reablement in onze organisatie”, aldus deelneemster Marianne. Grote meerwaarde Voor de deelnemers aan deze dag zit de meerwaarde vooral in het opdoen van bredere kennis, het kennisnemen over uitdagingen en knelpunten bij de implementatie van reablement, de rol van informele zorg en het belang van het informeren van mantelzorgers. Enkele reacties: “Wat wij vooral hebben meegenomen is dat wij de communicatie voor mantelzorgers nog niet hebben ingeregeld. We hebben ons vandaag gerealiseerd dat het essentieel is dat mantelzorgers begrijpen waarom wij reablement omarmen en wat het iedereen oplevert”, zeggen Ronald en Kim. Lynn onderschrijft dat: “Ik heb geleerd hoe belangrijk open communicatie en taalgebruik zijn.” Stephanie was vooral verrast door het landelijke draagvlak en de vele initiatieven overal. Kristie hoorde veel over de inzet van reablement in de extramurale context waar de uitdagingen weer anders zijn. “Ik ben geïnspireerd over hoe je vrijwilligers kunt inzetten.” ZELF-scholing Binnen het project van ZorgConnect Zuid-Limburg krijgen dit jaar elf teams van zeven ouderenzorgorganisaties de ZELF-scholing. Deze scholing is ontwikkeld door de Academische Werkplaats Ouderzorg-Limburg (AWO-L) en is bewezen effectief bevonden. De scholing wordt gegeven door Zuyd Professional. Wilt u meer weten over de Nederlandse definitie van reablement? Download dan de infographic van de Academische Werkplaats Ouderenzorg Limburg:

In september nam Manon Goertz, Raad van Bestuur van Vivantes, het stokje over van Roger Ruijters als voorzitter van ZorgConnect Zuid-Limburg. Manon is sinds drie jaar lid van de stuurgroep en ziet het voorzitterschap als een logische stap. “ZorgConnect Zuid-Limburg is uitgegroeid tot een stevig samenwerkingsverband met duidelijke doelen en gezamenlijke projecten die bijdragen aan betere ouderenzorg. Het is mijn ambitie om de continuïteit te waarborgen en de ingezette lijn voort te zetten, ook na 2026.” Manon startte haar carrière in de jeugdzorg en werkte daarna 20 jaar in de ggz in verschillende leidinggevende en directierollen bij Mondriaan en Zuyderland. Drie jaar geleden maakte ze als bestuurder de overstap naar de ouderenzorg. “Een niet helemaal nieuwe tak van sport, want bij Zuyderland had ik te maken met ouderenpsychiatrie. Bovendien woont mijn moeder in een verpleeghuis, waardoor ik de ouderenzorg van dichtbij, als mantelzorger, heb leren kennen. Naast mijn ambitie om een volgende stap in mijn carrière te zetten, zorgde dat voor een persoonlijke intrinsieke motivatie om de kwaliteit van ouderenzorg te verbeteren.” Goertz is ook voorzitter van het Care & Cure-overleg in de Westelijke en Oostelijke Mijnstreek, waar ziekenhuizen, VVT-organisaties, GGZ en revalidatie-instellingen regionale thema’s bespreken. Basis voor samenwerken “Een van de verschillen tussen ggz en ouderenzorg is dat een intensieve vorm van samenwerking in de ggz al heel gewoon was, ook omdat het soms een harde voorwaarde voor bepaalde vormen van financiering. In de ouderenzorg stond samenwerking een paar jaar geleden nog iets meer in de kinderschoenen. De huidige ontwikkelingen en vraagstukken dwingen ons echter om de handen stevig ineen te slaan. Binnen ZorgConnect laten we zien dat het kan en werkt. De gezamenlijke projecten stimuleren creativiteit en vernieuwing en geven de deelnemende organisaties echt een impuls. Professionals weten elkaar steeds beter te vinden, leren van elkaar en kruisbestuiving vindt plaats wat resulteert in innovatie, meer werkplezier voor medewerkers én betere kwaliteit van leven voor bewoners. Want daar gaat het uiteindelijk om.” Waarom voorzitter van ZorgConnect? De afgelopen drie jaar nam Manon als bestuurder deel aan de stuurgroep van ZorgConnect. Toen het voorzitterschap vrijkwam, voelde ze zich geroepen om verantwoordelijkheid te nemen. “We hebben veel opgebouwd en op dat fundament wil ik samen verder bouwen. Samenwerking is geen luxe, maar noodzaak. Zeker met de grote uitdagingen rond arbeidsmarktkrapte en de veranderende zorgvraag van ouderen.” Vivantes is de kleinste van de zes grote systeemaanbieders in de regio.  Volgens Manon is het goed dat de voorzitter een keer uit een van de kleinere organisaties komt. “Het voorzitterschap moet niet als vanzelfsprekend door de grotere organisaties worden opgepakt. Het gaat het niet om de omvang van een organisatie, maar om de visie die je meebrengt en de bereidheid om echt naar elkaar te luisteren, lastige vraagstukken samen te bespreken en op te lossen.” Vooruitkijken De huidige transitiemiddelen voor ZorgConnect lopen tot eind 2026. Wat er daarna gebeurt, is nog onduidelijk. “In de stuurgroep gaan we het gesprek over de toekomst na 2026 tijdig voeren. Hoe dan ook, samenwerken blijft noodzakelijk. Denk aan de arbeidsmarktproblematiek, toenemende complexiteit van de zorgvraag, verwachtingenmanagement richting cliënten en mantelzorgers. Alleen door de krachten te bundelen en een collectieve ambitie te formuleren, kunnen we de ouderenzorg ook vanaf 2027 toekomstbestendig maken.”