Kenniscarrousel 4: “Eerst uitzoomen en dan vooruitkijken”

Hoe bereid je je voor op een toekomst die zich niet laat voorspellen? Die vraag stond centraal tijdens de Kenniscarrousel op 16 juni van ZorgConnect Zuid-Limburg. Gastspreker was futurist, innovatiestrateeg en auteur Peter Joosten, die de deelnemers meenam in een inspirerende en soms verrassende verkenning van technologie, innovatie en de toekomst van de zorg. 

Zijn boodschap was helder: de toekomst kun je niet voorspellen, maar je kunt je er wel beter op voorbereiden. Daarvoor is het nodig om af en toe uit te zoomen en verder te kijken dan de dagelijkse praktijk. Richt je niet alleen op het hier en nu, maar kijk naar wat er om je heen gebeurt en leer daar van. Daarbij draait het niet alleen om nieuwe ideeën, maar ook om de vraag hoe je innovaties succesvol in de praktijk brengt. Met het praktische verandermodel KRUID liet Joosten zien welke voorwaarden daarvoor onmisbaar zijn.

Innovation happens, when ideas are having sex

Volgens Joosten ontstaan de beste innovaties vaak niet binnen de eigen sector. Hij illustreerde dat met het verhaal van een kinderziekenhuis in Londen dat kampte met fouten op de operatiekamer. Verbeterprogramma’s leverden weinig op, totdat artsen inspiratie haalden uit een heel andere wereld: de Formule 1. Door te kijken naar de werkwijze in de pit – met duidelijke rollen, overzicht en strakke communicatie – wist het ziekenhuis het aantal fouten fors terug te dringen. De les? Goede ideeën ontstaan vaak op het snijvlak van verschillende vakgebieden. Of zoals Joosten het zelf verwoordde: Innovation happens, when ideas are having sex.

AI, robots en nieuwe mogelijkheden

Er zijn verschillende technologische ontwikkelingen die voor de zorg relevant zijn. Kunstmatige intelligentie (AI) speelt daarin een steeds grotere rol. Joosten liet zien hoe AI vandaag de dag al wordt ingezet om patronen te herkennen, analyses uit te voeren en professionals te ondersteunen bij hun werk. Daarbij ging hij ook in op de opkomst van zogenaamde AI-agents: digitale assistenten die niet alleen informatie verwerken, maar ook zelfstandig taken kunnen uitvoeren en voorstellen kunnen doen.

Een andere voor de zorg relevante technologische ontwikkeling is Robotica. Van inspectierobots in de industrie tot geautomatiseerde bloedafname. Niet omdat technologie mensen moet vervangen, benadrukte Joosten, maar omdat ze professionals kan ondersteunen en ruimte kan creëren voor datgene waar zorg uiteindelijk om draait: menselijke aandacht.

Dat technologische innovaties soms onverwachte neveneffecten hebben, illustreerde hij met het voorbeeld van de zelfrijdende auto. De aanname is vaak dat zelfrijdende auto’s leiden tot minder verkeersdrukte en minder parkeerproblemen in steden. Maar volgens simulaties kan juist het tegenovergestelde gebeuren. Bijvoorbeeld als de auto ervoor kiest om langzaam rondjes te rijden of zelfs bewust een file op te zoeken, omdat dat goedkoper is dan betaald parkeren.

Welke aannames gelden straks nog?

De futurist daagde de deelnemers uit na te denken over aannames die we nu nog als waarheid zien. Bijvoorbeeld dat zorg altijd door mensen geleverd moet worden, dat meer zorg automatisch leidt tot betere gezondheid of dat technologie nooit menselijke aandacht kan vervangen. Door dergelijke aannames ter discussie te stellen ontstaan nieuwe gesprekken en nieuwe perspectieven op de toekomst van de zorg.

Wanneer slaagt innovatie?

Naast inspireren stond ook implementatie centraal. Want een nieuw idee is één ding, het succesvol invoeren is iets anders. Daarvoor introduceerde Joosten het praktische verandermodel KRUID, gebaseerd op het model van Knoster. Dit model beschrijft vijf onmisbare voorwaarden voor succesvolle verandering: Kader (visie), Regie (plan), Urgentie, Inzet (middelen) en Deskundigheid.

Ontbreekt één van deze voorwaarden, dan ontstaan direct herkenbare knelpunten en mislukt het recept voor innovatie. Zonder een helder Kader ontstaat verwarring. Gebrek aan Regie leidt tot chaos. Ontbreekt de Urgentie, dan stagneert de implementatie. Is de Inzet onvoldoende, dan ontstaat frustratie. En wanneer Deskundigheid ontbreekt, maakt enthousiasme al snel plaats voor onzekerheid en angst. De kracht van het KRUID-model zit in de eenvoud én de directe toepasbaarheid. Het biedt professionals een praktisch hulpmiddel om veranderingen en innovaties niet alleen te bedenken, maar ook daadwerkelijk te implementeren.

Communicatie en mensen meenemen is een succesfactor. Om dat te illustreren liet Joosten twee aanwezigen een eenvoudig experiment doen. De ene klopte het ritme van een bekend liedje, terwijl de ander moest raden welk nummer het was. Dat bleek niet te doen. Het experiment maakte zichtbaar hoe moeilijk het is om kennis, ideeën en een visie over te dragen wanneer anderen niet dezelfde voorkennis hebben. De les: wie verandering wil realiseren, moet blijven uitleggen, herhalen en context bieden.

Wat nemen deelnemers mee naar huis?

Na afloop werd nog volop nagepraat. Deelnemers gaven aan vooral geprikkeld te zijn door de combinatie van inspirerende voorbeelden en praktische inzichten. Een deelnemer noemde het model voor succesvolle implementatie als belangrijkste inzicht: “Het KRUID’-model met die vijf elementen. Als één van die onderdelen ontbreekt, begrijp je meteen waarom iets vastloopt.”

“Wat ik vooral mee naar huis neem is het besef dat je niet te veel kunt communiceren. ‘Make it stick’ door consequent en continu te informeren en mensen mee te nemen.”

Ook de voorbeelden over technologie maakten indruk. “Het voorbeeld van de zelfrijdende auto’s vond ik heel leuk. Je denkt een oplossing te hebben, maar vervolgens ontstaat er weer een nieuw probleem. Daar sta je normaal niet bij stil.”

Voor een lid van de cliëntenraad lag de belangrijkste opbrengst ergens anders. Zij realiseerde zich vooral hoeveel veranderingen er op zorgmedewerkers afkomen. “Het raast maar door. Het vraagt veel van medewerkers om mee te gaan in al die ontwikkelingen en innovaties. Het is ontzettend goed en leerzaam dat dit soort ontwikkelingen tijdens een Kenniscarrousel aan bod komen.”

Daarmee sluit deze Kenniscarrousel perfect aan bij de ambitie van ZorgConnect Zuid-Limburg: samen leren, innoveren en voorbereiden op de toekomst van de zorg. Want juist door af en toe uit te zoomen, ontstaat ruimte om vooruit te kijken.