Start leergemeenschap Reablement

Hoe bereid je je voor op een toekomst die zich niet laat voorspellen? Die vraag stond centraal tijdens de Kenniscarrousel op 16 juni van ZorgConnect Zuid-Limburg. Gastspreker was futurist, innovatiestrateeg en auteur Peter Joosten, die de deelnemers meenam in een inspirerende en soms verrassende verkenning van technologie, innovatie en de toekomst van de zorg.  Zijn boodschap was helder: de toekomst kun je niet voorspellen, maar je kunt je er wel beter op voorbereiden. Daarvoor is het nodig om af en toe uit te zoomen en verder te kijken dan de dagelijkse praktijk. Richt je niet alleen op het hier en nu, maar kijk naar wat er om je heen gebeurt en leer daar van. Daarbij draait het niet alleen om nieuwe ideeën, maar ook om de vraag hoe je innovaties succesvol in de praktijk brengt. Met het praktische verandermodel KRUID liet Joosten zien welke voorwaarden daarvoor onmisbaar zijn. Innovation happens, when ideas are having sex Volgens Joosten ontstaan de beste innovaties vaak niet binnen de eigen sector. Hij illustreerde dat met het verhaal van een kinderziekenhuis in Londen dat kampte met fouten op de operatiekamer. Verbeterprogramma’s leverden weinig op, totdat artsen inspiratie haalden uit een heel andere wereld: de Formule 1. Door te kijken naar de werkwijze in de pit – met duidelijke rollen, overzicht en strakke communicatie – wist het ziekenhuis het aantal fouten fors terug te dringen. De les? Goede ideeën ontstaan vaak op het snijvlak van verschillende vakgebieden. Of zoals Joosten het zelf verwoordde: Innovation happens, when ideas are having sex. AI, robots en nieuwe mogelijkheden Er zijn verschillende technologische ontwikkelingen die voor de zorg relevant zijn. Kunstmatige intelligentie (AI) speelt daarin een steeds grotere rol. Joosten liet zien hoe AI vandaag de dag al wordt ingezet om patronen te herkennen, analyses uit te voeren en professionals te ondersteunen bij hun werk. Daarbij ging hij ook in op de opkomst van zogenaamde AI-agents: digitale assistenten die niet alleen informatie verwerken, maar ook zelfstandig taken kunnen uitvoeren en voorstellen kunnen doen. Een andere voor de zorg relevante technologische ontwikkeling is Robotica. Van inspectierobots in de industrie tot geautomatiseerde bloedafname. Niet omdat technologie mensen moet vervangen, benadrukte Joosten, maar omdat ze professionals kan ondersteunen en ruimte kan creëren voor datgene waar zorg uiteindelijk om draait: menselijke aandacht. Dat technologische innovaties soms onverwachte neveneffecten hebben, illustreerde hij met het voorbeeld van de zelfrijdende auto. De aanname is vaak dat zelfrijdende auto’s leiden tot minder verkeersdrukte en minder parkeerproblemen in steden. Maar volgens simulaties kan juist het tegenovergestelde gebeuren. Bijvoorbeeld als de auto ervoor kiest om langzaam rondjes te rijden of zelfs bewust een file op te zoeken, omdat dat goedkoper is dan betaald parkeren. Welke aannames gelden straks nog? De futurist daagde de deelnemers uit na te denken over aannames die we nu nog als waarheid zien. Bijvoorbeeld dat zorg altijd door mensen geleverd moet worden, dat meer zorg automatisch leidt tot betere gezondheid of dat technologie nooit menselijke aandacht kan vervangen. Door dergelijke aannames ter discussie te stellen ontstaan nieuwe gesprekken en nieuwe perspectieven op de toekomst van de zorg. Wanneer slaagt innovatie? Naast inspireren stond ook implementatie centraal. Want een nieuw idee is één ding, het succesvol invoeren is iets anders. Daarvoor introduceerde Joosten het praktische verandermodel KRUID, gebaseerd op het model van Knoster. Dit model beschrijft vijf onmisbare voorwaarden voor succesvolle verandering: Kader (visie), Regie (plan), Urgentie, Inzet (middelen) en Deskundigheid. Ontbreekt één van deze voorwaarden, dan ontstaan direct herkenbare knelpunten en mislukt het recept voor innovatie. Zonder een helder Kader ontstaat verwarring. Gebrek aan Regie leidt tot chaos. Ontbreekt de Urgentie, dan stagneert de implementatie. Is de Inzet onvoldoende, dan ontstaat frustratie. En wanneer Deskundigheid ontbreekt, maakt enthousiasme al snel plaats voor onzekerheid en angst. De kracht van het KRUID-model zit in de eenvoud én de directe toepasbaarheid. Het biedt professionals een praktisch hulpmiddel om veranderingen en innovaties niet alleen te bedenken, maar ook daadwerkelijk te implementeren. Communicatie en mensen meenemen is een succesfactor. Om dat te illustreren liet Joosten twee aanwezigen een eenvoudig experiment doen. De ene klopte het ritme van een bekend liedje, terwijl de ander moest raden welk nummer het was. Dat bleek niet te doen. Het experiment maakte zichtbaar hoe moeilijk het is om kennis, ideeën en een visie over te dragen wanneer anderen niet dezelfde voorkennis hebben. De les: wie verandering wil realiseren, moet blijven uitleggen, herhalen en context bieden. Wat nemen deelnemers mee naar huis? Na afloop werd nog volop nagepraat. Deelnemers gaven aan vooral geprikkeld te zijn door de combinatie van inspirerende voorbeelden en praktische inzichten. Een deelnemer noemde het model voor succesvolle implementatie als belangrijkste inzicht: “Het KRUID’-model met die vijf elementen. Als één van die onderdelen ontbreekt, begrijp je meteen waarom iets vastloopt.” “Wat ik vooral mee naar huis neem is het besef dat je niet te veel kunt communiceren. ‘Make it stick’ door consequent en continu te informeren en mensen mee te nemen.” Ook de voorbeelden over technologie maakten indruk. “Het voorbeeld van de zelfrijdende auto’s vond ik heel leuk. Je denkt een oplossing te hebben, maar vervolgens ontstaat er weer een nieuw probleem. Daar sta je normaal niet bij stil.” Voor een lid van de cliëntenraad lag de belangrijkste opbrengst ergens anders. Zij realiseerde zich vooral hoeveel veranderingen er op zorgmedewerkers afkomen. “Het raast maar door. Het vraagt veel van medewerkers om mee te gaan in al die ontwikkelingen en innovaties. Het is ontzettend goed en leerzaam dat dit soort ontwikkelingen tijdens een Kenniscarrousel aan bod komen.” Daarmee sluit deze Kenniscarrousel perfect aan bij de ambitie van ZorgConnect Zuid-Limburg: samen leren, innoveren en voorbereiden op de toekomst van de zorg. Want juist door af en toe uit te zoomen, ontstaat ruimte om vooruit te kijken.

De afgelopen jaren is in Zuid-Limburg hard gewerkt aan een betere doorstroom van cliënten in de ouderenzorg. Door meer te investeren aan de voorkant van het proces en intensiever samen te werken, lukt het steeds beter om ouderen sneller op de juiste plek te krijgen. Dat voorkomt crisissituaties, onnodig lange ziekenhuisopnames en vermindert de druk op de hele keten. “Een belangrijke stap was de oprichting van de zorgpunten die huisartsen, ziekenhuizen en andere verwijzers ondersteunen bij het vinden van een passende plek in de ouderenzorg”, zegt Lisette Ars, programmamanager Care-Cure en mede-kartrekker van dit initiatief. “Het uitgangspunt: de juiste zorg op de juiste plek, thuis als het kan en opname alleen als het nodig is. Door beter inzicht in beschikbare bedden, gezamenlijke triage en duidelijke afspraken over opname en doorstroom, wordt de beschikbare capaciteit in de regio beter benut.” Van achteraf oplossen naar eerder meedenken Een groot deel van de opnames is ouderenzorg is acuut of een crisis. Dankzij de nieuwe aanpak verschuift de aandacht steeds meer naar de voorkant, met alle voordelen van dien. Monique Ekers, directeur Zorg bij Bergweide: “Want wanneer zorgprofessionals en cliënten eerder in gesprek gaan over de toekomst, woonwensen en zorgbehoefte, zijn op het moment dat opname nodig de wensen duidelijk en kan veel gerichter worden gezocht naar een passende plek.” “Om dat proces inzichtelijk te maken, is binnen het project Doorstroom Wlz een klantreis ontwikkeld. De klantreis helpt zorgverleners – zoals wijkverpleegkundigen, casemanagers dementie, praktijkondersteuners en transferverpleegkundigen – om cliënten en hun naasten tijdig mee te nemen in het proces, verwachtingen te bespreken en mensen regie te geven over keuzes in wonen en zorg. Daarmee wordt voorkomen dat beslissingen pas genomen worden op het moment dat er al sprake is van crisis”, aldus Miranda Knols, zorgbemiddelaar bij Nobama Care. Grote en kleine organisaties werken samen Lisette: “Aanvankelijk waren het vooral de grote ouderenzorgorganisaties die betrokken waren bij de regionale afspraken over doorstroom. Inmiddels zijn gelukkig ook steeds meer kleinere en kleinschalige woonzorgorganisaties aangesloten. Zo zijn ook de bedden van en informatie over de kleinschalige woonzorgcentra beter inzichtelijk geworden. Dit geeft beter zicht op de totale capaciteit in de regio en kunnen cliënten sneller en vaker op een passende vervolgplek worden geplaatst.” Aannames wegnemen op basis van feiten Die samenwerking ging niet vanzelf. Miranda: “Er waren over en weer nogal wat aannames en vooroordelen. Door samen casussen te bespreken en data te beoordelen, bleek dat deze beelden totaal niet klopten.” Monique: “Zo ontstond meer inzicht en begrip voor elkaars werkwijze en mogelijkheden. Dat bood ruimte om met elkaar in gesprek te gaan en samen de doorstroom Wlz aan te pakken.” Miranda: “Steeds meer groeit het besef dat de instroom en doorstroom in de langdurige zorg een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. Dat vraagt om uniforme werkprocessen, duidelijke afspraken en één gezamenlijke ‘taal’ in de regio, zodat iedereen op dezelfde manier werkt en elkaar ook kan aanspreken op gemaakte afspraken. Die beweging is nu in gang gezet.” Het netwerk staat, nu doorpakken Het regionale zorgcoördinatienetwerk Zuid-Limburg staat inmiddels, maar is nog volop in ontwikkeling. Monique: “We hebben elkaar de afgelopen jaren echt leren kennen en weten elkaar nu veel makkelijker te vinden. Als er iets speelt, pakken we de telefoon en zoeken we samen naar wat wél kan. Maar we zijn er nog niet; de samenwerking is er nu vooral een praktijknetwerk van zorgbemiddelaars, managers en coördinatoren. Tegelijkertijd moet er op bestuurlijk niveau nog het nodige worden vastgelegd en georganiseerd om de samenwerking ook op de lange termijn te borgen.” Ook Lisette benadrukt dat het netwerk steeds meer een gezamenlijk regionaal netwerk wordt. “Wat echt veranderd is, is dat we niet meer alleen naar onze eigen organisatie kijken, maar naar de regio. Dat biedt veel meer kansen om de cliënt op de juiste plek te krijgen. Doorstroom is niet van één organisatie, dat doen we samen. De komende tijd zit vooral in het verder optimaliseren en implementeren van de klantreis, het goed informeren van alle professionals en het maken van duidelijke regionale afspraken, zodat we deze manier van werken ook kunnen blijven volhouden.” Grootste winst nu al is dat ouderen sneller op de plek terechtkomen waar ze zich thuis voelen, met de zorg die bij hen past.” Het project Doorstroom Wlz en de ontwikkeling van onder meer de klantreis en infographic zijn mogelijk gemaakt dankzij ZorgConnect Zuid-Limburg.

Als zorgprofessional krijg je soms te maken met cliënten met complex of onbegrepen gedrag. Dan is het belangrijk om te weten welke expertise je nodig hebt en waar je die vindt. Het Netwerk Dubbelzorgvragers helpt je hierbij met de Stepped Care aanpak. Deze praktische methodiek geeft inzicht in verschillende niveaus van ondersteuning, oplopend van signaleren en intern afstemmen tot het inschakelen van specialistische en acute zorg. De kracht van Stepped Care zit in het gefaseerd en doordacht opschalen van zorg en expertise. Zo voorkom je dat je te snel of juist te laat specialistische hulp inzet en krijgt de cliënt de passende ondersteuning op het juiste moment”