Kan Virtual Reality bijdragen aan meer rust, minder de-escalaties en een hogere kwaliteit van leven in de ouderenzorg? Binnen de Academische Werkplaats Ouderenzorg Limburg zoeken vier zorgorganisaties, ondersteund door Zuyd Hogeschool, samen het antwoord op die vraag. Met steun van ZorgConnect Zuid-Limburg starten MeanderGroep Zuid-Limburg, Envida, Sevagram en Cicero Zorggroep een praktijkonderzoek naar de inzet van Virtual Reality als innovatieve welzijnsinterventie. De organisaties experimenteren met Elders VR, een laagdrempelige ‘plug-and-play’ VR-oplossing die cliënten en bewoners meeneemt naar rustgevende, herkenbare of betekenisvolle omgevingen. Denk aan een wandeling door het bos, een strandbeleving of een plek uit het verleden. Het doel: meer ontspanning, minder onrust en een prettigere dag voor cliënten, bewoners én hun naasten. In de dagelijkse zorgpraktijk wordt onderzocht wat deze technologie betekent voor welzijn, gedrag en zorginzet. Zuyd Hogeschool ondersteunt de organisaties vanuit hun kennis en expertise en voert de interviews onder medewerkers uit, die naast het gezamenlijk opgestelde meetinstrument als doel hebben de belangrijkste opgedane inzichten vanuit de praktijk inzichtelijk te maken. De eerste ervaringen zijn veelbelovend: zorgprofessionals zien dat VR momenten van rust en positieve beleving kan creëren, juist bij cliënten die snel overprikkeld raken. Of Virtual Reality zich ook structureel kan ontwikkelen tot een effectieve zorginterventie, wordt de komende periode verder onderzocht. Eén ding is duidelijk: met dit gezamenlijke initiatief zetten de Limburgse zorgorganisaties een belangrijke stap richting de ouderenzorg van morgen, waarin technologie, mensgerichte zorg en onderzoek hand in hand gaan.  

Op 4 december vond het Event Grip op de Limburgse VVT Capaciteit plaats in Kasteel Limbricht. De grote zaal was tot de laatste stoel bezet met vertegenwoordigers van zorgorganisaties uit heel Limburg. “Met de toenemende vraag en complexiteit van zorg, én de arbeidskrapte is het van belang om op een slimmere manier naar het benutten van de capaciteit te kijken”, zo trapte Jody Crommentuijn, regiomanager bij Zuyderland en lid van de stuurgroep van het project Grip op Capaciteit, af. Zij blikte kort terug op het project Grip op Capaciteit van ZorgConnect dat in Zuid-Limburg in 2023 met 4 organisaties van start ging. Inmiddels is het aantal deelnemers gegroeid tot 9. Een kort filmpje over Grip op Capaciteit bij Delphinium in Heerlen, een van de deelnemers van het eerste uur, geeft aan dat er in het begin sprake was van scepsis. De twijfel sloeg echter snel om in enthousiasme, nadat duidelijk werd dat beter inzicht in activiteiten, in relatie tot inzet van personeel, duidelijke handvatten biedt om de capaciteit veel slimmer in te zetten, met meer werkplezier tot gevolg. Over de toekomst van de gezondheidszorg Daarna was het woord aan Prof. dr. Dominique Vandijck, professor gezondheidseconomie verbonden aan de UGent en gastprofessor aan diverse andere universiteiten en hogescholen. Hij is tevens co-CEO van de vzw Stop Darmkanker. Vanuit zijn interesse, onderwijs en onderzoek ligt zijn focus op de toekomst van onze gezondheidszorg, voornamelijk getriggerd vanuit een preventie, kwaliteits- en efficiëntieperspectief. Vandijck hield een energiek betoog over het zorginfarct waar België (en ook Nederland) op afstevent als de zorg blijft doorgaan op de huidige weg. Hij pleitte voor investeringen in innovatie waarbij het vertrekpunt gezondheid (en niet ziekte) is, en sterk wordt ingezet op preventie in plaats van genezen. Gezondheid wordt bepaald door levensstijl, fysieke en sociale omgeving en biologische en genetische factoren. Gezondheidszorg en welzijn hebben daarom een multicausale aanpak nodig. Verder ging hij in op de organisatie van de zorg in België, die volgens hem veel te versnipperd is. Het is veel slimmer, beter voor de patiëntuitkomsten en goedkoper om (complexe) zorg te centraliseren. Ook is het van belang een systeem te kiezen dat niet de zorgconsumptie stimuleert maar juist preventie. Dat alles vraagt om scherpe keuzes en reflectie. Dat is moeilijk maar absoluut noodzakelijk om de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden. Deelsessies De 80 deelnemers gingen daarna uiteen voor twee rondes van deelsessies: Van vraag naar werk naar formatie (over het opstellen van inzetnormen), Het optimale dienstrooster, De nieuwe CAO, Sturen op inzetnormen en De zorgverlener als expert. Elke deelsessie werd begeleid door een vertegenwoordiger van een aan het project Grip op Capaciteit deelnemende zorginstelling én een consultant van Ximius. Afsluiting Na de leerzame en interactieve deelsessies vond nog een kennisquiz plaats en werd de vernieuwde versie van de toolbox uitgereikt. De toolbox omvat een beschrijving van de diverse modules van Grip op Capaciteit en stelt de organisaties in staat zelfstandig aan de slag te gaan. Het officiële deel van het event sloot af met een Mentimeter over de belangrijkste take-aways van de middag: contacten met collega’s, ervaringen delen, leren van elkaar, interessant en leerzaam. Als afsluiting vond nog een netwerkborrel plaats waarin geanimeerd werd nagepraat. Het event Grip op Capaciteit werd vanuit het project Grip op Capaciteit georganiseerd door Ximius en mogelijk gemaakt dankzij ZorgConnect Zuid-Limburg.

Trots op wat we samen bereikten – dank en fijne feestdagen Het einde van het jaar nadert. Tijd voor bezinning en reflectie, ook op hoe we in 2025 vorm hebben gegeven aan de projecten binnen ZorgConnect Zuid-Limburg. Wat feiten op een rij: * 20 organisaties zijn inmiddels aangehaakt bij ZorgConnect Zuid-Limburg naast uiteraard het Zorgkantoor; * We hebben in 2025 4 implementatieprojecten en 2 ontwikkeltrajecten uitgevoerd én er zijn 2 experimenten van start gegaan; * Er zijn 3 Kenniscarrousels georganiseerd; * We hebben de ZorgConnect website gelanceerd samen met ZorgConnect Noord en Midden-Limburg; * Een nieuw DB-lid (Esther Voeten) en voorzitter zijn gestart; * Projectmatig Creëren heeft een vervolg gekregen met verschillende trainingen, intervisie en een evaluatie; * We hebben gereflecteerd op het netwerk samen met Universiteit Maastricht en de AWO-L. Een hele lijst waar we trots op mogen zijn! Ik wil iedereen die in 2025 direct en indirect een bijdrage heeft geleverd aan de mooie projecten en de netwerkoverstijgende activiteiten heel erg bedanken voor alle inzet. Geniet van de feestdagen en alle goeds voor 2026! Manon Goertz Voorzitter ZorgConnect Zuid-Limburg

Op dinsdagavond 25 november verzamelden bijna zestig zorgprofessionals, projectleiders, adviseurs en bestuurders zich in Heerlen voor de derde editie van de ZorgConnect-kenniscarrousel. Volgens deelnemers opnieuw een leerzame en nuttige avond met volop gelegenheid om bij te praten of kennis te maken met collega’s uit andere teams en organisaties. In een positieve en collegiale sfeer werden de deelnemers geïnformeerd over de laatste ontwikkelingen en werd een doorkijkje gegeven naar 2026. Na een enthousiast welkom door Manon Goertz, voorzitter ZorgConnect Zuid-Limburg, en toelichting van het programma door Elvira van Bergen, ging de groep uiteen voor de eerste ronde workshops over actuele projecten. Deelnemers konden in twee rondes kiezen uit: Grip op Capaciteit, Doorstroom Wlz, Nacht en Rust-app, Persoonlijke AI-assistent Inora en het ZELF-programma. Vraag het Inora Bij de workshop over persoonlijke AI-assistent Inora werd flink gediscussieerd over de vraag hoe nieuwe technologie kan bijdragen aan minder werkdruk, meer gezamenlijke taal en betere ondersteuning voor professionals en mantelzorgers. Projectleiders Vivian Heijnen en Joel Arets vertelden hoe Inora helpt om zorgverleners, cliënten en informele zorgverleners beter met elkaar te verbinden en het goede gesprek te ondersteunen. Vanuit een regionale samenwerking tussen meerdere VVT-organisaties is gewerkt aan een gedeelde kennisbasis over ziektebeelden, communicatie, verplegen en verzorgen, die via Inora eenvoudig toegankelijk is. Inora helpt bij informatie zoeken, plannen, activiteiten voorbereiden, communiceren en het begrijpelijk uitleggen van medische informatie. In het ontwikkel- en implementatietraject van 2025 is Inora getest, doorontwikkeld en in gebruik genomen. In 2026 werkt het team onder meer verder aan borging, uitbreiding en verdieping van de kennisbibliotheek. Ketenopstopping voorkomen In de workshop Doorstroom WLZ namen projectleiders Lisette Ars en Nicole Thomas de deelnemers mee in de aanpak richting het verminderen van ketenopstopping in de Wlz en betere benutting van regionale capaciteit. Hoewel de acute doorstroom al voor 80% goed georganiseerd is, blijkt vooral de aansluiting op de reguliere WLZ-keten verbeterpotentieel te hebben. De insteek is de aansluiting tussen grote en kleine aanbieders te verbeteren en cliënten en naasten eerder mee te nemen in woon- en zorgkeuzes. De klantreis die werd gepresenteerd leidde tot veel herkenning én praktische vragen: hoe voorkom je dat mensen te laat of juist te vroeg instromen? Hoe help je families om eerder het goede gesprek te voeren? Hoe maak je naasten bewust dat het gesprek nú al nodig is? Instrumenten zoals een regionaal zorgtoewijzingsvoorschrift, een gezamenlijke sociale kaart en de nieuwe WLZ-klantreis helpen professionals en cliënten om tijdig het gesprek te voeren en passende routes te vinden binnen de complexe zorgketen.” Grip op capaciteit Carmen van der Mark liet in de workshop Grip op Capaciteit Zuid-Limburg zien hoe negen zorgorganisaties gezamenlijk werken aan professioneel capaciteitsmanagement, ondersteund door de software CATO. Sinds 2023 is het programma gegroeid van inzicht creëren via activiteiten- en profielmetingen bij vijf organisaties, tot een regionale aanpak met een toolbox, standaardisatie en een kennisnetwerk waarin organisaties vier keer per jaar data, normen en ervaringen uitwisselen. Centraal staan vier modules: vraag naar werk definiëren, normen bepalen, formatie berekenen en het dienstrooster optimaliseren. Hiermee kunnen organisaties hun zorgvraag, personeelsinzet en roosters systematisch op elkaar afstemmen. De resultaten spreken voor zich: betere formatieberekeningen en optimalisaties in roosters en werkverdeling. De komende periode richt het programma zich op het structureel borgen van deze werkwijze, met een nieuwe versie van de toolbox die wordt gelanceerd tijdens het event Grip op de Limburgse Capaciteit op 4 december 2025. Structurele aandacht voor slaap In de workshop over de Nacht & Rust-app gaven Martijn Steijns en Bianca Miltenburg inzicht in de ontwikkeling, implementatie en borging van de Nacht & Rust-aanpak binnen Zuid-Limburgse zorgorganisaties. Sinds de oprichting van het consortium in 2023 is de app succesvol ontwikkeld, gelanceerd en geïmplementeerd in de psychogeriatrie. In 2025 ligt de focus op borging bij bestaande organisaties en uitbreiding naar twee nieuwe organisaties. Uit evaluaties blijkt dat factoren zoals implementatiestrategie, locatiegrootte, rolverdeling en digivaardigheid bepalend zijn voor het succes. Sinds 2025 krijgt slaap structureel aandacht tijdens artsen- en gedragsvisites, MDO’s en het zorgdossier, met per locatie aangewezen ‘kartrekkers slaap’ en meer betrokkenheid van disciplines zoals ergotherapie en psychologie.” Versterken zelfredzaamheid en eigen regie Tijdens de workshop over het ZELF-programma beschrijft implementatieleider Petra Panis hoe zeven zorgorganisaties in 2025 werken aan de implementatie van reablement via het ZELF-programma. Dat is een scholingstraject dat professionals ondersteunt in het versterken van de zelfredzaamheid en eigen regie van cliënten. Het programma is gebaseerd op het reablement-gedachtegoed. Hierbij gaat het niet meer om zorg overnemen (zorgen voor) maar over zorg ondersteunen (zorgen dat). Dat vraagt om een andere manier van denken en werken en daarvoor is scholing nodig. Het scholingstraject bestaat uit vijf bijeenkomsten plus coaching op de werkvloer. Daarnaast is een train-de-trainer-variant ontwikkeld waarmee organisaties trainers opleiden die parallel hun eigen ZELF-groepen begeleiden, wat moet leiden tot verdere verankering van reablement binnen teams en organisaties. De leerzame avond werd plenair afgesloten door Manon Goertz. In 2026 vinden opnieuw twee kenniscarrousels plaats. Nadere informatie over data en locatie volgt.

Eerstelijnszorgverleners, casemanagers dementie, POH’ers ggz, thuiszorgmedewerkers, psychologen en specialisten ouderengeneeskunde. In grote getalen (150 personen!) waren ze aanwezig bij het symposium Dubbelzorgvragers, op 21 november jl. “Dat toont wel aan dat de behoefte aan meer kennis en aan lijnen verbinden groot is”, vertelt projectleider Anique Driessen. “Want iedereen heeft met onbegrepen en complex gedrag te maken.” Het netwerk Dubbelzorgvragers streeft ernaar onbegrepen en complex gedrag eerder te signaleren, zorgverleners vroegtijdig te verbinden en samen te laten handelen, liefst voordat de situatie in een zorgteam of in de thuissituatie escaleert. “Mensen uit de eerste lijn zien exact dezelfde problematiek als in het verpleeghuis. Zij missen soms de ingang naar: ‘wie kan mij helpen? wanneer schakel ik wie in?’ Met dit congres, en de andere leermiddelen die we inzetten, hopen we hen een helder kompas te bieden.” Drie thema’s die in elkaar grijpen: brein – gedrag – de mens achter de casus Het programma was opgebouwd rond de thema’s brein, gedrag en de mens achter de casus. Janine Collet, specialist ouderenzorg, gaf een toegankelijke én diepgaande inkijk in veroudering, neurobiologie en het brede spectrum aan dementiële beelden. Niet elke vorm van dementie begint immers met vergeetachtigheid, ook gedragsverandering kan een teken zijn. Dat maakt vroeg signaleren complex, zeker bij jongdementie, een groep die veel groter blijkt dan gedacht. GZ-psycholoog Joppe Lieverse illustreerde het effect van ‘kijken door verschillende brillen’ met casuïstiek uit de praktijk. Zijn boodschap aan de hand van pakkende casuïstiek: we kunnen ziekten weliswaar niet genezen, maar wél het leven van cliënten draaglijker en menselijker maken door rustig te analyseren wat we zien en wat iemand werkelijk nodig heeft. Specialisten ouderengeneeskunde Mariëlle Pruppers en Jessica Ruisch zoomden in op wat je niet direct ziet. Informeer naar het levensverhaal van je patiënt, naar wensen qua behandeling, naar doorgemaakte trauma’s waarmee mensen hebben leren omgaan, maar die weer naar boven komen als de hersenfuncties minder worden. Jessica’s voorbeelden over trauma en dementie, waaronder casuïstiek rond weigeren van zorg, raakten een gevoelige snaar bij meerdere aanwezigen. Multidisciplinair expertpanel en rollenspellen: “Het mocht schuren” Nieuw dit jaar was een multidisciplinair expertpanel, bestaande uit alle sprekers, aangevuld met Louis Winants, sociaalpsychiatrisch verpleegkundige i.o., Kim Janssen, wijkverpleegkundige plus en Debby Peeters, verpleegkundig specialist GGZ. Deelnemers konden direct vragen stellen zodra eigen casuïstiek werd herkend. Tijdens de workshop: “Gedraag je!” werd door middel van rollenspel ingezoomd op cliëntgedrag en hoe hiermee om te gaan. Ook de dynamiek tussen hulpverlener, cliënt en steunsysteem werd uitgelicht. Het rollenspel was luchtig en tegelijkertijd soms confronterend en bood inzichten over: hoe ga je als zorgverlener bij iemand binnen? Hoe betrek je een overbelaste mantelzorger? Hoe ga je om met weerstand? Welke rol speelt je eigen karakter in de dynamiek? De zaal deed volop mee in de discussies die volgden. Nieuwe stappen in professionalisering Het symposium is onderdeel van de bredere ambitie om het netwerk Dubbelzorgvragers te professionaliseren. De steun van ZorgConnect maakte het mogelijk om het symposium geaccrediteerd aan te bieden. Een nieuwe module in de leerlijn Dubbelzorgvragers is in de maak, evenals een regionale sociale kaart met een gedragsescalatieladder. Sinds oktober is de nieuwe website www.dubbelzorgvragers.nl live, met informatie over het netwerk en scholingen. Binnenkort is hier het symposium terug te kijken als onderdeel van de leerlijn.”

Samenwerken in een netwerk als dé oplossing voor complexe vraagstukken? Uit onderzoek blijkt dat dit gemakkelijker is gezegd dan gedaan. Daan Westra, universitair docent Management & Organisatie van Zorg aan de vakgroep Health Services Research en unitleider van de Academische Werkplaats Duurzame Zorg aan de Universiteit Maastricht, doet onderzoek naar samenwerkingen in de zorg, onder meer in Limburg. “Een netwerk is de meest moeilijke organisatievorm. Je hebt namelijk te maken met autonome organisaties met elk hun eigen belangen.” Waarom dan toch netwerken in de zorg? “De problemen zijn te groot en complex om als individuele organisaties op te pakken”, stelt Westra vast. “Bovendien, samenwerking is weliswaar lastig, maar zeker niet onmogelijk. Uit de literatuur blijkt dat – mits aan bepaalde randvoorwaarden wordt voldaan – netwerken beslist goede resultaten kunnen bereiken. De belangrijkste voorwaarde is dat er een duidelijke gemeenschappelijke opgave moet liggen, uitgewerkt in zo concreet mogelijke doelen. Kijk, met de stelling ‘we willen de gezondheidszorg toegankelijk houden’, kan geen enkele organisatie het oneens zijn, maar wat betekent het concreet? Je moet de discussie dan dus voeren over zaken als: wat verstaan we onder toegankelijk? Voor wie? Welke diensten horen daarbij? Daarnaast is een duidelijke governance en heldere beslissingsprocessen onontbeerlijk. Uit onderzoek blijkt dat als een netwerk uit meer dan zeven tot tien organisaties bestaat, het lastig wordt om alle besluiten gezamenlijk te nemen. Het advies is dan te kiezen voor een governancestructuur met één partij die de coördinatie op zich neemt of het oprichten van een aparte netwerkorganisatie die namens alle leden besluiten kan nemen. De deelnemers aan een netwerk moeten bovendien veel investeren in onderling vertrouwen en goede interpersoonlijke relaties, want dat is de basis.” Kennissessie Begin dit jaar organiseerde Westra op verzoek van ZorgConnect een kennissessie voor bestuurders en programmamanagers. In deze ‘benen op tafel-sessie’ werd de praktijk van het netwerk gespiegeld aan de inzichten uit de wetenschap. Doel: effectief samenwerken bevorderen. Deelnemers kregen praktische handvatten, bijvoorbeeld over het belang van het benoemen van wie er aan tafel zit (membership), hoe divers het netwerk moet zijn, governance en effectieve organisatie van besluitvorming. De kracht van ZorgConnect Wat ziet Westra als de kracht van ZorgConnect? “Uit onderzoek blijkt dat ‘opgelegde’ netwerken vaak minder succesvol zijn dan netwerken die bottom-up ontstaan en groeien. ZorgConnect heeft al een geschiedenis van samenwerken en vertrouwen én voldoet aan de gewenste schaalgrootte (zorgkantoorregio). Een tweede kracht is dat het netwerk bestaat uit allemaal VVT-organisaties en er een duidelijke focus is op innovatie in de ouderenzorg via de vastgestelde projecten en werkwijzen. Er is dus sprake van een helder vertrekpunt en concrete doelen.” Volgens Westra ligt de uitdaging van het ZorgConnect netwerk vooral in de verdere positionering als motor voor innovatie in de ouderenzorg. “ZorgConnect kan hét platform worden waarlangs de VVT-sector innovatieve ideeën aandraagt en gezamenlijke stappen zet richting toekomstbestendige ouderenzorg.” Succes begint bij een gedeelde ambitie Een van de belangrijkste lessen uit Westra’s onderzoek is dat een netwerk alleen effectief kan zijn als alle betrokken partijen een heldere gezamenlijke opgave hebben. “Veel netwerken blijven hangen in abstracte doelen zoals ‘de zorg moet beter’ of ‘de zorg moet toegankelijk blijven’. Daar is niemand op tegen, maar wat dat concreet betekent, blijft vaak onduidelijk. Juist dat moet je samen scherp krijgen.” Goede samenwerking vraagt structuur Naast een gedeeld doel is het belangrijk om het netwerk goed te organiseren. Uit onderzoek blijkt dat als een netwerk uit meer dan zeven tot tien organisaties bestaat, het lastig wordt om alle besluiten gezamenlijk te nemen. Westra adviseert dan om te kiezen voor een duidelijke governance-structuur: één partij die de coördinatie op zich neemt of het oprichten van een aparte netwerkorganisatie die namens alle leden besluiten kan nemen. Samen leren en ontwikkelen In een sessie met ZorgConnect vertaalde Westra samen met collega’s wetenschappelijke inzichten naar de praktijk. Deelnemers kregen praktische handvatten, bijvoorbeeld over het belang van het benoemen van wie er aan tafel zit (membership), hoe divers het netwerk moet zijn, en hoe je besluitvorming effectief organiseert. Ook werd stilgestaan bij de vraag hoe ZorgConnect zich wil positioneren: als subsidieloket of als motor voor innovatie in de ouderenzorg. Westra: “Als je echt samen wilt innoveren, moet je duidelijk maken wat je als netwerk samen kunt bereiken dat je afzonderlijk niet kunt.” ZorgConnect heeft volgens Westra sterke uitgangspunten. “Ze werken op het niveau van de zorgkantoorregio, er is vertrouwen en er is een samenwerkingsgeschiedenis.” De grootste uitdaging zit in het formuleren van een duidelijke stip op de horizon. “Wat is het gezamenlijke doel, waar committeert iedereen zich aan? Pas dan kun je echt effectief samenwerken.”