Ruim vijftig professionals uit de ouderenzorg kwamen op 28 augustus bijeen in Maastricht voor de tweede editie van de kenniscarrousel van ZorgConnect Zuid-Limburg. In een positieve en enthousiaste sfeer werden de deelnemers getrakteerd op een nieuwe blik op vergrijzing en ouderen, kregen ze enkele lessen in projectmanagement en werd het succesvolle project Praktijkleerversterkers toegelicht. Na een welkom door Manon Goertz, de nieuwe aankomend voorzitter van ZorgConnect Zuid-Limburg, trapten programmamanagers Elvira van Bergen en Alice Salej de middag af. Ondernemer en auteur Floris Venneman gaf een boeiend betoog over vergrijzing. Zijn stelling: ‘dé oudere’ bestaat niet. Hij schetst dat ouderen (mensen van 50 jaar en ouder) te vaak eenzijdig worden gezien als zorgvragers, terwijl hun rol in werkelijkheid veel breder is. Floris plaatst de vergrijzing in een maatschappelijke en economische context. “De (nieuwe generatie) ouderen zijn niet het probleem, maar spelen juist een rol in de oplossing”, zei hij prikkelend. “Het zijn vaak actieve consumenten en burgers, die de regie graag in eigen hand houden, ervoor zorgen dat ze gezondheid blijven, een groot netwerk hebben en in alle opzichten midden in het leven staan. Hij pleitte dan ook voor een breder perspectief bij organisaties en professionals namelijk niet alleen denken in termen van zorg, maar in termen van participatie, levenskwaliteit en de kracht van ouderen zelf, waarbij professionele zorg ondersteunend is.” “Een geweldige presentatie’, vertelt een deelnemer. “Heel interessant om op een andere – veel positievere manier – naar vergrijzing en de rol van ouderen te kijken.” Van spaghettidiagram naar lean organisatie Miraida Weldam, coördinator van het recent opgerichte projectenbureau van Sevagram, nam de aanwezigen mee in het hoe en waarom van het projectenbureau. Van het ‘spaghetti-diagram’ van ruim 600 (!) projecten ondersteunt het projectenbureau Sevagram naar een lean projectorganisatie. Ze liet zien hoe een gestructureerde aanpak helpt om projecten voortvarend van de grond te krijgen, en hoe belangrijk het is om draagvlak en kennis te creëren bij collega’s. Deelnemers waardeerden vooral de praktische toepasbaarheid. “Ik herkende veel in wat ze vertelde,” zei een verpleegkundige. “Wij zijn ook bezig om projecten beter te structureren. Dit geeft echt handvatten.” Praktijkleerversterkers In de derde sessie werd ingezoomd op de Praktijkleerversterkers, een project dat landelijke erkenning kreeg met de benoeming als Koploper in het Actie Leer Netwerk. Bij de aanpak staat de student centraal en wordt gezocht naar manieren om praktijkleren veiliger, consistenter en waardevoller te maken. Uit de verhalen bleek hoe belangrijk goede begeleiding en duidelijke afspraken zijn: studenten moeten zich welkom voelen, fouten mogen maken en tegelijkertijd voldoende uitgedaagd worden. Daarnaast werd geconstateerd dat er behoefte is aan consistentie. Niet elke praktijkplek of begeleider werkt hetzelfde, wat het voor studenten soms lastig maakt. Praktijkleerversterkers resulteert in minder uitval van studenten en een hogere tevredenheid bij zowel studenten als begeleiders.  Een deelnemer merkte op: “Ik heb niet zo’n goede herinneringen aan mijn eigen stage. Dit project laat zien we het beter kunnen doen.”

In Zuid-Limburg werken zorgaanbieders en het CZ zorgkantoor samen aan de transitie in de ouderenzorg. De Zuid-Limburgse aanpak verschilt van de andere zorgkantoorregio’s in Nederland, vertellen zorginkopers Chantal Dohmen en Jos Schuurman. Samen met Mirjam van Bussel vertegenwoordigen zij CZ zorgkantoor in Zuid-Limburg Jos: “We hebben in Zuid-Limburg bewust gekozen voor een actieve rol van het Zorgkantoor. We zijn financier, en tegelijkertijd co-createur van de transitie, als partner van de zorgaanbieders. Op die manier zijn we medeverantwoordelijk voor de successen én voor projecten die niet slagen.” “Een ander verschil is dat in Zuid-Limburg alle partijen – groot en klein – aan tafel zitten en een even grote stem hebben”, aldus Chantal. “Elke aanbieder pakt de rol die bij de omvang van de organisatie past. Maar het gaat erom dat we de transitie met zijn allen teweegbrengen op een manier waarbij iedereen zich comfortabel en veilig voelt.” Niet de makkelijkste weg Het startschot voor deze gezamenlijke koers was de invoering van de transitiemiddelen voor de periode 2022-2026. “De transitiemiddelen zijn bedoeld om innovaties te stimuleren, samenwerking tussen de verschillende partijen in de ouderenzorg te bevorderen en het scheiden van wonen en zorg te stimuleren en door te ontwikkelen. In Zuid-Limburg resulteerde dat onder meer in de oprichting van ZorgConnect. Chantal: “Het was natuurlijk best lastig om met zoveel partijen aan de slag te gaan, de stip op de horizon te bepalen en de weg ernaartoe af te spreken. In het begin was het echt wel zoeken en werken aan vertrouwen. Het voordeel was, dat er in onze regio al een samenwerkingsstructuur bestond waarop we konden voortbouwen.” “We hebben zeker niet de gemakkelijkste weg gekozen”, beaamt Jos. “Wat ons betreft was dit wel de enige weg. Samen met de aanbieders hebben we de visie op regionale ouderenzorg ontwikkeld, de structuur en governance bepaald en duidelijke spelregels afgesproken. Zo is stap voor stap een veilige en transparante omgeving ontstaan waarin grote en kleine aanbieders samen werken aan vernieuwing en daarmee aan een toekomstbestendige en betaalbare ouderenzorg.” Strakke regie geeft ruimte voor creativiteit De aanpak werpt vruchten af. De governancestructuur staat als een huis, de visie en spelregels zijn ons kompas. De route voor het indienen van projecten is helder en de selectie transparant en onafhankelijk. Twee programmamanagers zetten de lijnen uit, monitoren de voortgang en dragen zorg voor communicatie. “Juist de strakke regie geeft ruimte voor creativiteit en out-of-the-box denken”, vindt Jos. “Iedereen mag doen wat hij wil, maar wel binnen de spelregels.” Chantal: “We werken echt goed samen, en niet alleen op bestuurlijk niveau. Projectleiders kennen elkaar en weten elkaar te vinden en dat geldt inmiddels ook voor steeds meer medewerkers op de werkvloer.” Meer samenhang, draagvlak en impact Terugkijkend op de afgelopen drie jaren zijn Chantal en Jos best trots op wat er is gerealiseerd. Chantal: “Van meer dan 25 losse projecten in 2022 zijn we gegroeid naar drie gezamenlijke actielijnen, gericht op ontwikkelen, experimenten en implementeren. Het zijn niet meer de individuele organisaties die projecten indienen en uitvoeren, maar het zijn gezamenlijke projecten waar de hele regio belang bij heeft. Met als positief gevolg veel meer samenhang, draagvlak en impact. Dat zorgt bovendien voor efficiënte inzet van middelen. Want alles wat we in een project leren, wordt met iedereen gedeeld via bijvoorbeeld scholing en ondersteuning.” Jos: “Er ligt een sterke basis om toekomstige uitdagingen het hoofd te bieden, tegelijkertijd blijven we onderzoeken hoe we de samenwerking nog sterker en toekomstbestendiger kunnen maken.”

“Zelf de koffie zetten, kan echt het verschil maken” “Ouderen willen graag thuis blijven wonen. Tenminste, als dat ook echt als leven voelt, en niet als overleven. Met andere woorden: een zinvolle dag hebben, alledaagse levensverrichtingen zo lang mogelijk (deels) zelfs blijven doen en activiteiten ondernemen waar ze energie uit halen. Reablement maakt dit mogelijk.” Dat zegt Lise Buma, projectleider Innovatie & Organisatieontwikkeling bij Cicero Zorggroep, die op 27 mei jl. promoveerde op reablement. Wat is reablement? Reablement is een persoonsgerichte aanpak waarin cliënten tijdelijk en doelgericht worden ondersteund om zoveel mogelijk regie te behouden over hun dagelijks leven. Lise legt uit: “Het gaat erom te ontdekken wat iemand zelf nog wíl en kán doen en daar dan gericht naar toe werken. Dat klinkt misschien eenvoudig, maar in de praktijk vraagt het om een andere mindset, zowel van zorgprofessionals die gewend zijn ‘te zorgen voor’, als voor cliënten en hun mantelzorgers.” “Het zit vaak in hele kleine dingen,” vertelt Lise. “Zelf koffiezetten, zelf de nagels knippen of naar de buurvrouw kunnen lopen. Dat soort activiteiten (weer) doen, geeft energie en eigenwaarde.” Van wetenschappelijke interesse naar werkvloer Lise begon haar loopbaan als geriatrisch fysiotherapeut bij Cicero. Tijdens haar masteropleiding groeide haar interesse voor onderzoek en kwaliteitsverbetering in de zorg. Toen een collega haar attendeerde op een promotieplek rondom reablement bij de Academische Werkplaats Ouderenzorg Limburg, was haar interesse direct gewekt. “Ik liep in mijn werk steeds tegen hetzelfde aan: als zorgverleners willen we hetzelfde bereiken voor de cliënt maar we werken nog erg op onze eigen eilandjes en bepalen vanuit onze eigen discipline wat goed is voor iemand. Waardoor het persoonlijke verhaal van de cliënt vaak onderbelicht blijft.” Reablement internationaal In haar proefschrift onderzocht Lise wat reablementprogramma’s in binnen- en buitenland succesvol maakt en hoe we reablement in Nederland kunnen definiëren, implementeren en evalueren. Lise: “Reablement wordt wereldwijd in 15 landen toegepast. Na de eerste studie kwamen we tot de conclusie dat beschrijvingen van reablement vaak kort en vaag waren en waardoor het lastig was goed te begrijpen hoe ze precies werken in de praktijk. Dat heeft ertoe geleid dat ik me in het vervolgonderzoek, samen met collega’s in Noorwegen en Nieuw-Zeeland, vooral heb gericht op het stellen van doelen en samenwerking in teams.” Ook is er een Nederlandse definitie van reablement ontwikkeld die niet alleen theoretisch is, en ook voorbeelden en praktische handvatten bevat. Lise: “Dat is belangrijk, want dat helpt om reablement beter te begrijpen en toe te passen in Nederland. Zo zorgen we ervoor dat iedereen hetzelfde bedoelt als we over reablement praten. Het grootste verschil met de al bestaande internationale definitie is dat er extra nadruk ligt op het belang van het sociale netwerk en het welbevinden van de oudere. Het gaat dus niet alleen om zelfstandig zijn, maar ook om meedoen en verbonden zijn met anderen. Unieke kans Omdat haar werkgever Cicero erg geïnteresseerd is in reablement door de strategie Ouderenzorg 8.0, krijgt Lise tijdens haar promotieonderzoek de unieke kans om binnen Cicero een pilot te doen rondom reablement in het eerstelijns behandelteam. Ook ouderenzorginstellingen Mijzo (Waalwijk) en Samen (Schagen) haken aan. Lise: “We zijn toen benoemd als koploperorganisatie. Door de pilot mee te nemen in mijn promotieonderzoek hebben we zinvolle praktijkgerichte dingen kunnen doen met cliënten en mantelzorgers en samen met de collega’s in de zorg de Nederlandse definitie kunnen ontwikkelen. Uniek aan de Nederlandse benadering is de nadruk op participatie, welzijn, samenwerking in het team/in de wijk en het betrekken van mantelzorgers.” Van pilot naar strategisch programma De pilot was een groot succes en heeft ertoe geleid dat reablement binnen Cicero is uitgegroeid tot een strategisch programma binnen de strategie Ouderenzorg 8.0. Het wordt inmiddels breed uitgerold in wijkteams en intramuraal, met bijpassende scholing en aandacht voor gedragsverandering. “We zien dat het werkt. Verpleeghuisopnames worden uitgesteld, mensen blijven gemiddeld 9 tot 12 maanden langer thuis wonen.” Toch is het niet altijd eenvoudig. “De organisatie van ons zorgstelsel, met gescheiden financieringsstromen voor zorg en sociaal domein, maakt het bijvoorbeeld lastig omdat het vasthoudt aan ‘hokjes denken’, terwijl het samenwerken over grenzen heen juist cruciaal is voor het slagen van reablement.” Klein beginnen, groot denken Wat kunnen andere zorgorganisaties hiervan leren? Lise heeft drie adviezen: Begin klein – kies een gemotiveerd team en bouw van daaruit op. Investeer in scholing en het gedachtegoed – gedragsverandering begint bij bewustwording. Zoek verbinding met andere domeinen – betrek huisartsen, gemeenten en mantelzorgorganisaties vanaf het begin. Voorafgaand aan Lise’s verdediging van haar proefschrift op 27 mei jl. vond het symposium ‘Samen bouwen aan de toekomst van reablement in Nederland’, plaats. Het druk bezochte symposium belichtte vooral het belang van interprofessionele samenwerking. Meer weten? Bekijk de presentatie van Lise op YouTube of lees haar proefschrift via Maastricht University. De scholing over het reablement-gedachtegoed is onderdeel van het project Het ZELF programma.

Om de inzet van specialisten ouderenzorg (SO) slimmer te organiseren, zijn vijf kleinschalige zorgorganisaties vijf jaar geleden gestart met het project ‘behandeldienst als nutsvoorziening’. Vandaaruit is een positieve beweging in gang gezet die het mogelijk maakt de SO effectiever en over organisaties heen in te zetten en kosten te beperken. Deze ontwikkeling biedt een gestructureerde manier om de toenemende druk op de zorg het hoofd te bieden, zowel intern als met externe partners zoals huisartsen. Het maakt het mogelijk om te voldoen aan de 24/7 bereikbaarheid van de SO en binnen de regio efficiënter samen te werken aan een toekomstbestendige behandeldienst. Met de nieuwe werkwijze voldoen nu ook de kleine zorginstellingen aan de wettelijke 24/7 bereikbaarheidseis van de SO. Deze ontwikkeling is mede mogelijk gemaakt door ZorgConnect Zuid-Limburg. Quick scan Aan de basis ligt een grondige quick scan bij vijf vooruitstrevende (kleinschalige) zorgorganisaties*. In gesprekken met sleutelfiguren binnen deze organisaties is waardevolle input opgehaald over hun behoeften, knelpunten, kansen en ontwikkelfasen. Dit heeft geresulteerd in een degelijk rapport dat sturing en inzicht biedt, richting geeft en een stevig fundament legt onder een nieuwe manier van werken en samenwerking waarin rust, ordening en resultaat hand in hand gaan. Stepped-care+® aanpak Het fundament van de aanpak is de stepped-care+® aanpak van Vandezorg en samenwerking tussen meerdere organisaties. De zorgteams zijn versterkt met kennis en expertise, zodat zij zorgvragen beter kunnen inschatten en zelfstandig oplossen. De SO en verpleegkundig specialist (VS) worden daardoor alleen nog ingezet als het echt nodig is. Dat maakt hun inzet effectiever, hun bereikbaarheid beter en de kosten lager. Roadmap De implementatie is uitgewerkt in een heldere roadmap (zie afbeelding). Van Goch beschouwt dit project als een kans om impact te maken, om vanuit gezamenlijk eigenaarschap stap voor stap te bouwen aan een toekomstbestendige zorgstructuur. Deelnemende organisaties Zorg Groep Beek, Nobama Care, Dovida, Vleugelzorg en De Beyart

“Ik kom volgende keer zeker weer”, is een van de vele positieve reacties op de eerste Kenniscarrousel op woensdag 7 mei in Maastricht.  Aan het einde van de sessie gaan alle duimpjes dan ook de lucht in. Drie thema’s kwamen aan bod: Anders kijken is anders doen, Wijkgerichte zorggemeenschappen en informele zorg (WijZo-Inzo) en Regionaal kwaliteitsbeeld. Genoeg stof voor boeiende discussies en levende interacties tussen de deelnemers. Anders kijken is anders doen Manon Goertz en Raymond Braeken van Vivantes vertelden met aanstekelijk enthousiasme hoe hun organisatie, dankzij het project Zorgondersteuning uit 2023 en geïnspireerd door het verhaal van Teun Toebes, anders is gaan kijken en doen. In het project Zorgondersteuning kregen ondersteuners na korte scholingen de kans actief mee te draaien in de zorg bij Algemene Dagelijkse Levensverrichtingen en welzijnstaken. Vanuit dit project is de vraag ontstaan hoe je een generiek functiehuis zou kunnen ontwikkelen waarin welbevinden meer op de voorgrond staat, dat als vertrekpunt heeft bekwaam=bevoegd én dat gebaseerd is op de kernwaarden lef, passie en samen. Wijkgerichte zorggemeenschappen en informele zorg (WijZO – InZo) WijZo-Inzo is een project uit 2024 dat voortborduurt op projecten uit 2023 en bestond uit diverse deelprojecten gericht op de wereld van de wijkgerichte zorggemeenschappen én informele zorg als de krachtige motor van onze samenleving. De projectleiders lieten via een mini-expositie van visuals en tools zien hoe en waarmee zij aan de slag zijn gegaan en welke resultaten dit heeft opgeleverd, bijv. een gesprekstool in de vorm van een bordspel om de behoeften van cliënten te identificeren, een routekaart van de aanpak waardig verhuizen of het activeringskompas, dat ingezet kan worden om gemeenschappen te activeren om zelfstandig wonende senioren te ondersteunen. Er was volop gelegenheid om vragen te stellen en van die mogelijkheid werd volop gebruik gemaakt. Regionaal kwaliteitsbeeld Vera Gerstel (Envida) en Moud Curvers (Cicero Zorggroep) lichtten toe hoe zij samen met MeanderGroep Zuid-Limburg, Zuyderland, Sevagram en Vivantes werken aan inzicht in (regionale) kwaliteit. Inspiratie hiervoor vormt het landelijke Generiek kompas. Centrale vraag was “Hoe krijgen we als regio grip op alle aspecten van kwaliteit?”. Hiervoor werd gestart met het identificeren van (data)bronnen om kwaliteitsinformatie op te halen binnen de organisaties. Vanuit een uniform format is vervolgens een eerste kwaliteitsbeeld per organisatie gemaakt. Deze kwaliteitsbeelden zijn samengevoegd om gezamenlijke aandachtspunten te identificeren. Zo is er ook direct een lerend netwerk tussen de organisaties ontstaan. Alhoewel er nog geen sprake is van uniformiteit in de (data)bronnen, is er een mooi en stevig fundament gelegd om op verder te bouwen. Volgende Kenniscarrousel op 28 augustus Het was met dank aan het enthousiasme van de sprekers/projectleiders en de energie die zij hebben gestoken in de voorbereiding een geslaagde eerste editie van de Kenniscarrousel.  De volgende editie is op 28 augustus. Eén van de thema’s dan is Praktijkleerversterkers. Meer informatie over de andere thema’s volgt. Houd de agenda op de website in de gaten! Wij begroeten je graag op 28 augustus.  

“Als ik terugkijk op wat we de afgelopen twee jaar hebben bereikt, dan is dat waanzin”, zegt een ervaringsdeskundige over de resultaten van het project Integraal Capaciteitsmanagement. Het project is uitgeroepen tot implementatieproject in 2025 en gaat nu verder als ‘Grip op Capaciteit. Onlangs vond de kick-off plaats. In 2023 ging het project Integraal Capaciteitsmanagement bij vijf zorginstellingen in Zuid-Limburg van start. Capaciteitsmanagement draait om het effectief en doelgericht inzetten van beschikbare capaciteit, zowel in aantallen medewerkers als in de juiste mix van deskundigheid. Niet te veel, niet te weinig en precies waar en wanneer het nodig is. Dit borgt de kwaliteit van zorg én vergroot het werkplezier van medewerkers”, aldus projectleider Carmen van der Mark. Alle deelnemers zijn laaiend enthousiast over de aanpak én de resultaten. Belangrijkste winstpunt is dat het ‘onderbuikgevoel’ wordt vervangen door objectieve stuurinformatie. Medewerkers worden voortdurend betrokken en hebben zelf invloed op hun werk. Een deelnemer: “Medewerkers vinden dit heel erg leuk. Ze leren hoe ze capaciteit kunnen beïnvloeden en krijgen zo zelf regie.” In het vervolgproject Grip op Capaciteit sluiten negen zorginstellingen aan. Ze gaan gebruikmaken van de ontwikkelde aanpak, materialen (zoals de toolbox), software en technieken. Samenwerking tussen de organisaties is belangrijk en wordt structureel georganiseerd in het kennisnetwerk capaciteitsmanagement. “We hebben veel gehad aan het kennisnetwerk”, aldus een andere deelnemer. “We behandelden steeds een thema. We leren van elkaar en houden elkaar scherp. Het is fijn dat er nu nog meer organisaties bij aansluiten.” Ook tijdens de kick-off was het enthousiasme voelbaar.